استنطاق (اوراتوریو در 11 سرود) نمایش‌نامه

«استنطاق» اثر پتر وایس یکی از مهم‌ترین نمایشنامه‌های مستند قرن بیستم است؛ اثری تکان‌دهنده که به جای روایت داستانی، مخاطب را مستقیماً با واقعیت جنایت‌های اردوگاه آشویتس و مسئولیت انسان در برابر تاریخ روبه‌رو می‌کند.

وایس این نمایشنامه را در سال ۱۹۶۵ و بر اساس دادگاه‌های آشویتس در فرانکفورت نوشت؛ محاکمه‌هایی که از سال ۱۹۶۳ تا ۱۹۶۵ برای رسیدگی به جنایت‌های مسئولان اردوگاه مرگ آشویتس برگزار شدند. نویسنده با تکیه بر اسناد، گزارش‌ها و شهادت‌های مطرح‌شده در دادگاه، متنی خلق کرده که در آن واقعیت تاریخی جای داستان‌پردازی معمول را می‌گیرد.

«استنطاق» در یازده بخش یا «سرود» تنظیم شده و ساختاری شبیه یک جلسه‌ی دادگاه دارد. قاضی، وکلا، متهمان و شاهدان در برابر یکدیگر قرار می‌گیرند و از زندگی در اردوگاه، شرایط غیرانسانی زندانیان، سازوکار کشتار و نقش افراد مختلف در نظام نازی سخن می‌گویند. وایس بدون اغراق و احساسات‌گرایی، اجازه می‌دهد شهادت‌ها و واقعیت‌های ثبت‌شده، عمق فاجعه را آشکار کنند.

این نمایشنامه تنها بازخوانی یک جنایت تاریخی نیست؛ بلکه درباره‌ی حافظه، مسئولیت، فراموشی و امکان تکرار خشونت نیز پرسش‌های مهمی مطرح می‌کند. «استنطاق» مخاطب را وادار می‌کند به گذشته نگاه کند و درباره‌ی مسئولیت فرد و جامعه در برابر جنایت و بی‌عدالتی بیندیشد.

ترجمه‌ی فرامرز بهزاد این اثر مهم از ادبیات نمایشی آلمان پس از جنگ را به مخاطب فارسی‌زبان معرفی می‌کند. اگر به تئاتر مستند، نمایشنامه‌های تاریخی، ادبیات آلمان و آثاری درباره‌ی جنگ جهانی دوم و هولوکاست علاقه دارید، «استنطاق» یکی از آثار مهم و تأمل‌برانگیزی است که ارزش خواندن دارد.